آینده گردشگری در لارستان و شهر اوز(به قلم آقای دکترمحموددهقانی)

 شهرنوپای اوز در ۳۴۰ کیلومتری شیراز با داشتن بازرگانان، باستان شناسان، معماران، مهندسان، پزشکان، نویسندگان و شعرا و همه بزرگانی که در آغوش خود پرورانده به همراه جوانان آینده نگر و کوشا، در آینده ای نزدیک یکی از شهرستان های زیبا و پیشرفته لارستان در استان فارس خواهد شد و از سراسر ایران گردشگران را به دیدن خود خواهد آورد. اما برای پذیرش گردشگر و گسترش گردشگری در شهر اوز و سراسر لارستان، نیاز مبرم به زیر ساخت های استوار و سر و سامان دادن به تسهیلات از یک سو و از سوئی امنیت پایدار، باز سازی ساختمان های تاریخی، ساختن جاده های میانه دار و برجسته کردن جاهای دیدنی است. این کار در گذر از همت شهروندان دور و نزدیک شهر اوز و سراسر لارستان به فشار پی در پی بر دولت برای پشتیبانی نیازمند است.

پیشرفت شهر نباید سطحی باشد. باید پیشروی شهر با آینده نگری  در گذر روزگار بتواند نشانه های فرهنگ  بومی خود را نشان دهد. برای آینده صد ساله یک شهر می بایست نقشه راه داشت. فرجام درست این کار در گرو گماردن کارشناسان بومی و آگاه است. از کارشناسان شهرهای زیبائی چون کرمانشاه، سنندج ، تبریز، شیراز و اصفهان و حتا شهرهای کشورهای همسایه و فرامنطقه ای نیز می شود بهره گرفت. اما بهره گیری از دیگران نباید فرهنگ بومی و شناسنامه شهر را مخدوش و به تباهی بکشاند. با بازسازی ساختمان ها و برجستگی نشانه های فرهنگی همراه پیشرفت بهداشت و درمانگاه ها ، هتل ها، شهربازی برای کودکان، فرهنگ سراها، کتابخانه ها، تئاتر، سینما و خیابان های پر درخت وبوستان های زیبا و ساختن یک باغ وحش از گونه های بز کوهی، آهو، قوچ و انواع جانوران همراه با  ازدیاد پرندگان و جاذبه های طبیعی و غذاهای بومی، موسم بهار شهر اوز می تواند پذیرای گردشگران آن سوی آب بویژه دوحه، کویت و دوبی باشد. یکی از ویژگی های پیشرفت، داشتن شهروندان و پشتیبانان شهر است که از این  رو، شهر اوز و همه شهرهای لارستان از درون و بیرون کشور طرفداران پر و پا قرصی دارند. در روزگار کنونی که برای پیشرفت هر شهر و روستا تلاش می شود، با رونق صنعت گردشگری می شود دستی بر سر و روی شهر کشید. یکی از راه های کلیدی و پر درآمد در شکوفائی شهر ها  آمد و شد گردشگران است که صد البته اگر با خرد و دانش شالوده آن پی ریزی شود پر ثمر خواهد بود. پیشرفت  گردشگری، شهرهای نوپا را از محقر بودن  بیرون آورده و به نابسامانی ها، سر و سامان می دهد. در گستره سیاسی و رای گیری ها نیز مسئولان کشوری را به سوی خود بیشتر جلب می کند. باید به یاد داشت که همه شهرهای ایران از جمله تهران نیز روزی روستا بوده اند. شهرستان در گستره بودجه کشوری نیز بیشتر از یک شهر امتیاز خواهد داشت. رونق گردشگری شهر را از کرختی و گمنامی بیرون می آورد اما می تواند فرجام ناخوشایندی نیز در بر داشته باشد. اگر با نگرش علمی به آن نگاه نشود بسیاری از ارزش های فرهنگی نیز سائیده می شود و رنگ می بازند.

 از پیشینه برخی شهرها و کشورها  می توان درس گرفت. اما باید به یاد داشت که هر شهر و کشوری دارای ویژه گی در گستره گردشگری همسو با فرهنگ خود می باشد. برای نمونه در کشور اسپانیا که امروز با گرداب اقتصادی دست و پنجه نرم می کند، تنها صنعت گردشگری است که در رگ و پی کشور به گردش درآمده است.  با همین صنعت گردشگری ممتاز از دیرباز شهروندان کشورهای جهان و بویژه اروپائی برای گردش روانه اسپانیا می شوند. در ماه اوت (آگوست) جمعیت ۴۵ ملیونی این کشور به ١٢٠ ملیون می رسد و  شهرها با برنامه های درست علمی میزبان خوبی برای گردشگران بوده و تسهیلات جوابگوی نیازها ست. شهر مادرید در ماه اوت از سکنه خالی می شود و شهروندان برای تعطیلات تابستان به  شهرهای ساحلی می روند و خیابان ها مملو از گردشگرانی می شود که از کشورهای دیگر به اسپانیا آمده اند.

 نمونه دیگر، کشور ایالات متحده امریکا است. در  نزدیکی \”کلورادو\” برای پیشرفت منطقه ای کوهستانی به نام \”کریپل کریک\” با دایر کردن \”کازینو\” بهای زمین را بالا بردند و درآمد سرشاری به دست آمد که آن روستای کوچک را در رده شهرهای دیگر در امریکا درآورد.<br /> در برزیل، \”ریو د ژنیرو\” از شهری کوچک به غول تبدیل شد و آن گسترش بیش از حد با همه زیبائی های این شهر آن را به بهشت جنایتکاران تبدیل کرد. چرا که توسعه ساختمان سازی و فروش زمین با  هجوم بی رویه به آنجا در شرایط هائی بوقوع پیوست که شهرداران و مسئولان نخستین، سرنوشت آینده شهر را مد نظر قرار نداده

بودند.

در اوز و سراسر لارستان با حفظ آثار باستانی، ساختمان ها ی تاریخی، بادگیرها و آب انبارها می شود زیبائی و پیشینه شهر را برای گردشگران منطقه ای و فرا منطقه ای، نه به گونه دوبی، بلکه در گنجایش شهرهای لارستان از جمله اوز، لار،خنج و خور دلچسب کرد و آثار باستانی و طبیعت بکر را برای دیدار گردشگران آن سوی آب برجسته نمود. از سوئی با شالوده ریزی ساختمان های محکم و استوار در برابر زمین لرزه نیز می توان به طرح های مدرن با الهام از نشانه های بومی  به گسترش شهرادامه داد.

  با در نظر گرفتن فرهنگ و آداب مردم شهرهائی چون اوز مسلما نمی شود از تجربیات جائی مثل \”کریپل کریک\” در ایالات متحده امریکا بهره مند شد. اما می شود با در نظر گرفتن سنن و فرهنگ بومی به پیشرفت کمک نمود و از زاویه ای دیگر صنعت گردشگری اوز را رونق داد.

امروزه گردشگری به عنوان یک رشته بسیار کار ساز در دانشگاه های جهان تدریس می شود. هر چند مدیریت جهانگردی دانشگاه پیام نور شیراز نیز از رشته گردشگری غافل نمانده اما امید است در دانشگاه  پیام نور اوز نیز به این رشته اهمیت داده شود تا دانشجویان بومی مدیریت گردشگری، سکان این صنعت را در زادگاه خود به گونه ای  آکادمیک به دست گرفته و به پیش ببرند.

باید گردشگری و توریسم را بدرستی گسترش داد و فواید آن را در نظر گرفت اما همانگونه که پیش از این گفته شد  نباید ارزش های فرهنگی از میان بروند چرا که تاثیر گردشگران در روابط اجتماعی و بده بستان فرهنگی در دراز مدت می تواند فرهنگ دیرپای بومی را که سده های پی در پی دوام داشته، سائیده و محونماید. پیش از همه چیز باید مسئولان در حوزه کار خود آگاهی هائی در این مورد داشته و زمینه ای برای پیشرفت گردشگری به وجود آورند تا شهر اوز، و در کل لارستان جذابیت بیشتری داشته و گردشگر پذیر شود. با فراهم آوردن چهره مناسب گردشگر پذیر و با زیرساخت های درست علمی در گستره معماری و شهر سازی، آنگاه با تبلیغات می شود سالانه خیلی از ساکنان آن سوی آب بویژه کسانی که خود و اجدادشان از لارستان هستند را برای دیدارهای پی در پی، ترغیب نمود. اما این تبلیغ همراه با واقعیت های قابل لمس است که می تواند تکرار سفر و آمد و شد به لارستان را در خاطر شهروندان آن سوی آب تاثیر گذار کند. در غیر این صورت کار به درستی ادامه نخواهد یافت .

اوز برای گسترش و جذب گردشگر نیاز به هم پیمانی با شهر هائی چون خنج و گراش و لار و همچنین شیراز مرکز استان دارد. با وجود فرودگاه ملی و بین المللی، وجود آژانس های مسافرتی در شهرهای همسایه اوز، گردشگر به این شهر روانه خواهد شد چرا که آژانس ها برای پیشرفت کار و درآمد خود به توسعه آن خواهند پرداخت. اما در این میان اوز به شهردار دلسوز بسیار با هوش و کارشناسانی آشنا به امور نیازمند است.

لارستان از نظر تاریخی نیز دارای مردمی بالنده و خواهان زندگی مسالمت آمیز بوده است و سرنوشت مردم این شهرها با آئین و مرام ویژه، بدون پرخاش و خودخواهی تا به امروز بهتر از برخی از جاهای دیگر کشور بوده است. مردم لارستان بویژه مردم شهرهای اوز، خنج، گراش، خور و لار نه تنها در سرزمین آبائی، بلکه در شهرهای دوبی، دوحه و کویت نیز به بازرگانی و زندگی در کنار هم عادت دارند و به همدیگر بسیار نزدیک بوده و دارای یک گویش هستند که این گویش اصیل پارسی بهتر از نقاط دیگر استان فارس پایدار مانده است.

در چمبره الکترونیک و ماهواره ها که زندگی پرشتاب شده روابط گردشگری شهرها و کشورها درهم تنیده است. پیشرفت گردشگری شهروندان کشورهای جهان را ازخستگی و یک نواختی زندگی بیرون آورده و از دید روان شناختی نیز خیلی ها را از خودکشی باز داشته است. بسیاری از جهانگردان و گردشگران حتا برای تجربه در زندگی به سفر می روند و این کار نه تنها در روح و روان آن ها شادمانی می آفریند بلکه با برگشت به کار و زندگی خود شاداب تر و پر تلاش تر می شوند. دیدن آثار باستانی، ساختمان های تاریخی، فرهنگ مردم شهر و دیارهای گوناگون، خوراک ها، میوه ها و نوع زندگی دیگران برای هر گردشگری از شاهان گرفته تا مردم عادی، در درازنای تاریخ دلپذیر بوده است.

 هر چند گردشگری در سده نوزدهم پردامنه تر شد و در کشوری چون انگلستان در روزگار ملکه زیبا و خوش لباس ویکتوریا، بیشتر از پیش ادامه یافت اما در سرزمین ایران، بویژه در استان فارس با ایل های کوچرو پیشینه آن ریشه دار است. گردشگری در گذشته بیشتر در روح و روان شعرا حلول می کرد ولی مردم عادی نیز به گردشگری می پرداختند. گردش روح آشفته و روان پریش را آرام می کند. پس از گسترده شدن گردشگری در جهان درازی عمر انسان نیز بیشتر از سده های پیشین شد. جرج سوم پادشاه بریتانیا، شاه عباس یکم صفوی پادشاه ایران بیماری و خشم خود را با سفر فرو می نشاندند.<br /> سفرنامه های جهانگردان توانست فرهنگ ها را به هم نزدیک و مردم کشورها را با هم بیشتر آشنا کند. در سده های گذشته که مسافرت از راه دریا و از هرمزگان به جاهای دیگر کشور انجام می گرفت جهانگردان و ایلچی های اروپائی، بویژه در دربار شاه عباس یکم، با گذشتن از لارستان در سفر نامه های خود از آن یاد کرده اند. در روزگار کنونی با پیشرفت امور هوائی، راه آهن، اتومبیل و ساختن جاده ها ، مسئولان لارستانی می بایست در  گستره گردشگری و جذب گردشگر بیشتر در تلاش باشند. متاسفانه با از میان رفتن آثار باستانی در لارستان و ندانم کاری میراث فرهنگی و گردشگری ، تاکنون بازسازی و نگهداری از آثار باستانی به خوبی انجام نگرفته است. گردشگر پذیری یک هنر است. کسانی پیروز این کارزار خواهند بود که با هنر و زیبائی و شهر سازی  و پیشیه آن آشنا بوده و گشت و گذار را دلنشین کنند.

یک شهر زشت و بد قواره کودکان را دژم و روان نژند بار می آورد و از این رو معماری و شهر سازی بر روح و روان شهروند و گردشگری که به شهر پا می نهد اثر گزار است. باید شهروندان را با صنعت گردشگری و اثر بخشی آن بر روزگار شهر نیز آشنا کرد. پیشبرد و آگاهی رسانی این کار با زیبا و شاداب کردن چهره شهر بر گردن  رسانه ها، شهرداران، شهروندان، فرمانداران ،سازمان میراث فرهنگی، استانداران و دولت است.

شهر اوز با یک بیمارستان بسیار پیشرفته و پزشکان خوب با توجه به فرهنگ آن می تواند خیلی از کسانی که در آن سوی آب به سلامت جسمی نیاز دارند و به شیراز یا شهرهای کشورهای دیگر می روند را به سوی خود بکشاند. همه امتیازها از دیر باز برای شیراز مرکز استان فراهم شده و از شهرهای بزرگ و کوچک غافل شده اند.

 اگر آستین بالا زده شود در اوز و سراسر لارستان می شود توریسم درمانی را نهادینه کرد و از سوئی جاجیم، گلیم، خوس بافی، سفال و سرامیک، گلابتون دوزی  نیز می تواند سوغاتی های گردشگران آن سوی آب را فراهم کند.

بیش از سه دهه پیش، پزشکان لارستانی در دوبی پرآوازه بودند. دکتر شریف زرنگار در بیمارستان ایرانی دوبی از جراحان با نام و نشان بود که اندکی پیش از انقلاب بهمن۱۳۵۷ درگذشت. دکتر زرنگار به همراه دکتر بدری، دکتر کاظم خنجی و همسرش خانم دکتر خنجی و کارکنان پذیرش بیمارستان از جمله سرکار خانم فکری و میمونه فکری، و پزشکانی از دیگر نقاط ایران بیمارستان را در دوبی، عجمان و سراسر امارات بیمارستانی نمونه کرده بودند و کسانی که با مخارج هنگفت راهی لندن می شدند منصرف شده و با وجود این پزشکان سرشناس به بیمارستان ایرانی در \”جمیره\” می آمدند.

در روزگاری که جمعیت اوز کم بود و حتا هنوز در آنجا برق و لوله کشی آب  وجود نداشت،  نوابغی درآن روستای کوچک پا به عرصه وجود گذاشتند که از افتخارات سراسر سرزمین ایران بودند. نمونه های بارز آن دانشورانی است که در روزگار کنونی شاهد نبوغ علمی و تاثیر ژرف اندیشه های آنان در سراسر ایران و جهان هستیم.

 تاریخ ایران نام فرزند اوزی خود، پروفسور عبدالمجید ارفعی را جاودانه با خود خواهد داشت و هرجا نامی از کورش هخامنشی برده شود نام برگرداننده نوشته منشور کورش نیز خواهد آمد. می گویند تاریخ سیلی است که در بستر زمان جاری است و هیچ تخمی اعم از مرغوب یا نامرغوب در آن به هدر نمی رود، آئینه ای است که گذشته و حال و آینده را بازتاب می دهد.کسانی که برای توسعه کتابخانه، بهداشت و دانش شهر و زادگاه خود تلاش می کنند به همراه نویسندگان و شعرا و بزرگان گستره فرهنگی، نامشان جاودانه خواهد ماند و آیندگان از آن ها به نیکی یاد خواهند کرد.

در لارستان نو و کهن، جاهای دیدنی بکر طبیعی و آثار باستانی و ساختمان های تاریخی بسیار ی وجود دارد اما میراث فرهنگی از یک سو و محیط زیست از سوئی به آن ها اهمیت نداده است. نگارنده چند سال پیش با سفر به لارستان، در اوز و قلات گونه های بسیار زیبائی از پرندگان دیدم.با رشد و حفظ محیط زیست و گونه های نایاب پرندگان می شود شهر اوز را بیشتر از پیش دل پذیر کرد.وجود برم هیرم یا دریاچه هیرم از روستای بید شهر اوز نیز دیدنی بود. چشمه آب معدنی در آن نزدیکی برای درمان دردهای مفصل و پوست بسیار موثر است و برای گردشگران درونی و آن سوی آب ارزشمند و قابل استفاده خواهد بود. اما مسئولان لارستان  بویژه میراث فرهنگی و گردشگری با آشنا نبودن به کار و مسئولیت خود، نتوانسته اند با یک ساختمان زیبا و گنبد دار به گونه یک تاوه وارونه بسیار بزرگ بر فراز چشمه و استخری در زیر گنبد با کاشیکاری فیروزه ای گل دار و پر ستاره، سقف گنبد را دلنشین و به چشمه ارزش و اهمیت بدهند. دریاچه که جای تخم گزاری پرندگان مهاجر از جمله اردک، مرغابی و پلیکان های نایاب است می تواند با گسترش گونه هائی ماهی در نزدیکی آن نیز بسیار ثمربخش و دیدنی شود.

 با این که در اوز و لار و خنج و خور ساختمان ها و آثار باستانی بی شماری هستند، متاسفانه به آن ها نمی رسند. قلعه اژدها پیکر لار را میراث فرهنگی به آن اهمیت نداد تا فرو ریخت. دنشیرهای لارستان، آتشکده ها، آب انبار و گرمابه قطب آباد، کاروانسرای جویم، قلعه های سنگی، گبری ونقاره خانه و شاه نشین، قلعه خواجه رضای خوری، عصارخانه و حمومکی در خور و خیلی از آثار بر جا مانده از روزگاران هخامنشی، ساسانی، تیموری، صفوی، افشاری و قاجار در لارستان به بازسازی و نگهداری  نیاز دارند.<br /><br />مسجد جامع اوز با ستون ها و شبستان های زیبای آن که گفته می شود یادگار روزگار افشار است با نوشتار گچبری شده منحصر بفرد، ساختمانی زیباست. با گشایش موزه مردم شناسی اوز که در گرمابه تاریخی سوداگر راه اندازی شده کاری فرهنگی و بسیار ارزشمند  انجام گرفته اما این ساختمان به نگهداری و بازسازی بیشتر نیازمند است. ابزار سنتی کشاورزی در آن یاد آور شخم و شیار در گذشته است. لباس های زنانه و مردانه و کلاه دوگوشی و حصیرها و تویزه های رنگی ساخته شده از برگ های نخل یادآور تاریخ و گذشته بوده و می تواند برای بازدید کنندگان دلپذیر و دیدنی باشد.<br /><br />دشت های سرسبز موسم بهار در پیرامون شهر اوز دل انگیز است. با پیشینه باستانی لارستان کهن، بویژه کهنه اوز، با کاروانسرا و ساختمان ها و تالاب و آب انبار ها و قلعه پرویزه که به روزگار ساسانی نسبت داده می شود باید بیشتر از پیش با تبلیغ در رسانه های لارستان، استان  و سراسر کشور و حتا آن سوی آب برجسته شوند. آزمون های گستره گردشگری در کشورهای باستانی از جمله یونان، مصر و ایران، نشان داده است که پیشینه باستانی ، خوراکی ها و رسوم فرهنگی توده ها  در جذب گردشگر کارائی ویژه و برتری داشته است.

روستاهای تاریخی بویژه \”کهنه\” نیز نمونه دیگری از پیشینه دیرینه آن سامان است. آب انبار سلفی اوز با دیزینه گی آن که گفته می شود در روزگار تیموریان پایه ریزی شده نیز از یادگارهای تاریخی شهر اوز به شمار می آید. مسجد بسیار زیبای ابی اسحاق نیز با مصالح ساختمانی خشت و سنگ و گچ و ساروج از ساختمان های تاریخی \”کهنه\” اوز می باشد که برخی نوشته اند سنگ نگاره یادمان این مسجد هم مانند مسجد وکیل روزگار زند در شیراز به یغما رفته است. مسئول میراث فرهنگی و گردشگری اوز در گفتگو با رسانه ها گفته اند  ۵۵ اثر تاریخی و فرهنگی در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. با آن که دلسوزی ایشان به یادگارها و میراث باستانی در اوز لارستان قابل توجه است، اما ایشان  درستی یا ناراستی به یغما رفتن سنگ نگاره را اعلام  نفرموده اند که آیا سنگ نگاره یادمان تاریخ مسجد ابی اسحاق کهنه اوز که به یغما رفته نیز جزو همین ۵۵ اثر تاریخی اعلام شده میراث فرهنگی و گردشگری است ؟