سرمـایه های اجتمـاعی(به قلم آقای محمدصدیق پیرزاد رئیس هیأت امنای دانشگاه آزاد اسلامی مرکز اوز)

در این شماره موضوع نسبتا جدیدی را پیش می کشم و آن بررسی انواع سرمایه هاست.

آقای حاج میر محمد حاج عبدالرحمن اوزی که در سال ۱۲۸۰ قصد داشت در اوز مدرسه مدرن بسازد

هنگامی که از سرمایه نام برده می شود، کمتر کسی توجه به سرمایه اجتماعی دارد و فقط سرمایه اقتصادی را در نظر می گیرد. خواننده گرامی اگر لطفی کرده تا آخر نوشته ام توجه خاص داشته باشید ملاحظه خواهید کرد که اهمیت سرمایه اجتماعی نه تنها کمتر از سرمایه اقتصادی نیست بلکه  مهمتر هم خواهد بود و لازم بنظر می آید که بیشتر به آن بپردازیم.  یک روز که شروع می شود انسان سرکار می رود و برای امرار معاش تلاش می کند زیرا نیازمند درآمد است. لاجرم باید تمام یا قسمت مهمی از اوقات روز ، ماه و سال خویش را به کار و کسب در آمد  و سرمایه اقتصادی  اختصاص دهد، امر اقتصاد مربوط به یک شخص و خانواده یا حتی مملکت است، از قدیم  ادبا و شعرا به این امر توجه کرده و گفته اند:

 حال می رویم سر وقت سرمایه اجتماعی که ببینیم چه مسائل و مطالبی با آن ربط دارد.  از زمانی که علم شناخت جامعه متولد شد، کسانی از روشن فکران گفتند که: جامعه را نمی توان شناخت و محاسبه کرد. زیرا عکس العمل های آدمها متفاوت از اجسام و مواد است. اما عده ای به این امر تن درندادند و زحمات زیادی متحمل شدند تا روش های آماری و عددی شاخص های اجتماعی را بیابند یعنی می تواند رفتارهای جمعی، عکس العمل های اجتماعی و آینده جامعه را به صورت عدد و رقم ارائه دهند. در جامعه شناسی مفهومی هست به نام سرمایه اجتماعی که مفهومی بسیار مدرن و نو در این حوزه است. سرمایه اجتماعی برخلاف تصور عامیانه، به آدمهای متخصص و تحصیل کرده و با فرهنگ اطلاق نمی شود. سرمایه اجتماعی یک مفهوم غیر مادی و غیر قابل لمس و رویت است.که تنها در رفتارهای آدمها قابل مشاهده و اندازه گیری است. کلاً به نظر می رسد که ما سه جور سرمایه داریم یکی سرمایه اقتصادی که شامل پول و ثروت و سایر امکانات مادی است. دومی سرمایه انسانی است که شامل انسانهای توانا و افراد فرهیخته و متشخص است و سومی سرمایه اجتماعی است که عبارت است از جنس روابط بین افراد، اعتماد ، مشارکت اجتماعی و انسجام  اجتماعی از جمله  مهمترین سرمایه های اجتماعی به شمار می رود. احساس امنیت یکی دیگر از سرمایه های اجتماعی است که خدا نکند در جامعه ای متزلزل شود. شرافت را از دیگر سرمایه های اجتماعی دانست که با زهد و تقوا تفاوت دارد  زیرا زهد و تقوا وجهه فردی دارند. حال آنکه شرافت بعد  اجتماعی دارد و سلامت روابط بین افراد و گروه ها را باز می نماید. مشارکت اجتماعی از ارکان مهم سرمایه اجتماعی است که تا حدودی قابل تبدیل به عدد و ارقام است. مثلا میزان شرکت کنندگان در یک انتخابات به خودی خود شاخص نسبتا خوبی برای سنجش میزان مشارکت اجتماعی است. در این راستا باید گفت: مشارکت شهروندان در فعالیتهای منطبق با هنجارها با مشارکت جمعی در جلوگیری از رفتارهای نامطلوب و هنجار شکنانه نیز مصداق دیگر سنجش میزان مشارکت است که به عدد و آمار در می آید.اهمیت سرمایه اجتماعی آن معلوم می شود که مثلاً اگر امنیت که یک قلم از سرمایه اجتماعی است از جامعه رخت بر بندد؟ هیچ نوع سرمایه اقتصادی و توسعه ای قابل حفظ و دوام نیست و اساساً هیچ نوع سرمایه گذاری انجام و نمود نمی یابد و توسعه و پیشرفت و بهره مندی از امکانات زندگی و تحصیل و ترقی و رفاه و آزادی و … به کلی امکان وقوع نخواهد یافت.

همین مثالها نشان می دهد که سرمایه اجتماعی تا چه حد پایه ای وزیر بنایی است و آنهائی که بی توجه به چنین بنیان هائی، حساب و کتاب جامعه را حفظ صرفاً بر پول می دانند تا کی غافل اند.

در پایان نتیجه می گیریم که: جامعه ای می تواند ادعای بالندگی و حرکت صعودی معطوف به پیشرفت و کمال کند که مردمش به یکدیگر و مسئولین مملکت اعتماد داشته باشند و به هنگام خطر یا تهدید ملی اعم از فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی، سیاسی، نظامی و … حس انسجام داشته باشند و در همه نهادهای اجتماعی و محیط های عمومی و خصوصی احساس امنیت کنند و مظاهر و مصادیق محبت، نوعدوستی و مهربانی نسبت به هم نوع نه در شعار که در عمل به اجرا گذارند.